Jak mówi art. 54 prawa energetycznego, osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji określonych w przepisach muszą mieć odpowiednie kwalifikacje. Kwalifikacje te potwierdza świadectwo kwalifikacji w zakresie eksploatacji lub dozoru urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych. Uzyskuje się je, zdając odpowiedni egzamin.
Świadectwo kwalifikacji w zakresie eksploatacji lub dozoru urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych; uprawnienia elektryczne; uprawnienia z grupy I – wszystkie te nazwy odnoszą się do tego samego dokumentu. Potwierdza on kwalifikacje w zakresie obsługi, konserwacji, remontów, montażu oraz wykonywania prac kontrolno-pomiarowych instalacji, sieci oraz urządzeń elektroenergetycznych.
Obowiązek uzyskania świadectwa wydanego przez komisje kwalifikacyjne wskazuje art. 54. 1 prawa energetycznego. Natomiast szczegóły dotyczące tego świadectwa określono w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci. .
Ich rodzaje określa Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci. Są to:
Posiadania świadectwa kwalifikacji nie wymaga się w zakresie obsługi i instalacji urządzeń o napięciu nie wyższym niż 1 kV i mocy znamionowej nie wyższej niż 20 kW. Jednak w dokumentacji tego urządzenia muszą być określone zasady jego obsługi.
Uprawnienia (świadectwo kwalifikacji) można uzyskać dla dwóch stanowisk:
Świadectwo kwalifikacji może uzyskać każda osoba pełnoletnia o udokumentowanej wiedzy z zakresu wskazanego przez rozporządzenie. Dokumentami potwierdzającymi posiadaną wiedzę są świadectwa, certyfikaty lub dyplomy ukończenia odpowiednich kursów kwalifikacji zawodowych lub szkół branżowych. Mowa o w zawodach, w których nauczanie obejmuje treści związane z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci:
Udokumentowaniem posiadanej wiedzy może też być zaświadczenie wystawione przez pracodawcę, potwierdzające doświadczenie zawodowe i staż pracy. Dla elektryków zajmujących się eksploatacją urządzeń techniki wojskowej lub uzbrojenia takie zaświadczenie wystawić może odpowiednia jednostka MON.
Przed przystąpieniem do egzaminu należy złożyć wniosek. Nie ma jednego obowiązującego wzoru wniosku. Wzór wniosku można znaleźć na stronach rządowych. Komisje egzaminacyjne udostępniają też własne wzory wniosków. Co jednak ważne, we wniosku należy wskazać m.in. zakres kwalifikacji. Z podanej powyżej listy urządzeń, instalacji i sieci wybiera się te, na które chce się uzyskać uprawnienia.
Egzamin jest odpłatny. Jego koszt wynosi 10% wynagrodzenia minimalnego (wynagrodzenie minimalne wynosi od 1 stycznia 2025 r. 4666 zł brutto).
Egzamin zdaje się przed komisją kwalifikacyjną powołaną przez Urząd Regulacji Energetyki. Przyjęło się mówić, że uprawnienia elektryczne to „uprawnienia SEP” (uprawnienia Stowarzyszenia Elektryków Polskich). Stanowi to uproszczenie. Do niedawna komisje kwalifikacyjne mogły być powoływane przy stowarzyszeniach naukowo–technicznych (a więc także SEP) lub u pracodawców zatrudniających co najmniej 200 osób. Po zmianie prawa w lipcu 2022 r. podmiot powołujący komisję nie jest określony wprost. Natomiast aktualne zestawienie czynnych komisji kwalifikacyjnych znajduje się na stronach URE. Wśród podmiotów są m.in. Naczelna Organizacja Techniczna, SEP czy oddziały PGE Dystrybucja.
Wątpliwości osób zainteresowanych uprawnieniami budzi kwestia kursów przygotowawczych. Kursy takie odbywają się komercyjnie. Ich przejście nie jest obowiązkowe, by podejść do egzaminu. Jednak ponieważ kursy te dotyczą dokładnie egzaminu na świadectwo kwalifikacji, mogą ułatwić uporządkowanie i usystematyzowanie wiedzy. Okazują się one pomocne szczególnie przy ubieganiu się o uprawnienia dozorowe.
Po pomyślnie zdanym egzaminie otrzymuje się świadectwo w formie książeczki. Wskazuje się w nim:
Zwykle czas wydania dokumentu to ok. 2 tygodnie. Świadectwo kwalifikacji ważne jest przez 5 lat od daty egzaminu. Po tym czasie należy znowu zdać egzamin kwalifikacyjny.
