Utrzymanie instalacji elektrycznej w odpowiednim stanie technicznym stanowi obowiązek wynikający z Prawa budowlanego. Przepisy dość szczegółowo opisują, jak powinien wyglądać przegląd instalacji elektrycznej. Wskazują jego zakres, częstotliwość kontroli oraz wymagania wobec kwalifikacji wykonawcy. Prawo określa też konsekwencje, które grożą za zaniedbanie tych obowiązków.
Zgodnie z Prawem budowlanym za utrzymanie obiektu budowlanego, w tym jego instalacji elektrycznych, w należytym stanie odpowiada właściciel lub zarządca. Powinien zapewnić bezpieczne użytkowanie instalacji, organizować kontrole i usuwać nieprawidłowości. Powinien również reagować na sygnały świadczące o możliwych uszkodzeniach (np. częste uruchamianie zabezpieczeń, nagrzewanie się gniazd, migotanie oświetlenia czy zapach przegrzanej izolacji). Naprawy i prace konserwacyjne muszą prowadzi osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje – tego też musi przypilnować zarządca lub właściciel. Odpowiada również za realizację zaleceń wynikających z protokołów kontroli i decyzji właściwych organów.
Prawo budowlane (art. 62 ust. 1 pkt 2) wymaga, żeby co najmniej raz na pięć lat należy przeprowadzić kontrolę stanu technicznego obiektu. Obejmuje ona również instalację elektryczną i piorunochronną.
Kontrola obejmuje sprawdzenie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony przeciwporażeniowej, a także rezystancji izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów. Podczas oględzin należy ocenić stan przewodów, rozdzielnic, gniazd, łączników i połączeń elektrycznych. Istotne są również oznaki przegrzewania, uszkodzenia izolacji, korozja oraz nieprawidłowości w działaniu aparatury zabezpieczającej. Zakres pomiarów powinien być dostosowany do rodzaju instalacji i zastosowanych środków ochrony. Wykonuje się m.in. pomiary rezystancji izolacji, impedancji pętli zwarcia, sprawdzenie ciągłości przewodów ochronnych oraz badanie działania wyłączników różnicowoprądowych.
Prawo budowlane (art. 62 ust. 1 pkt 1) wymaga również kontroli okresowych przeprowadzanych co najmniej raz w roku. Obejmują one m.in. elementy budynku, budowli i instalacje narażone na szkodliwe wpływy atmosferyczne czy niszczące działanie czynników występujących podczas użytkowania obiektu. W ramach tej kontroli należy ocenić elementy instalacji znajdujące się na zewnątrz budynku, narażone na wilgoć, promieniowanie UV, zmiany temperatury oraz uszkodzenia mechaniczne. Dotyczy to m.in. urządzeń i przewodów zamocowanych na elewacjach i dachach, zewnętrznych rozdzielnic, puszek instalacyjnych oraz opraw oświetleniowych.
W przypadku instalacji elektrycznej na zewnątrz należy ocenić, czy nie pogorszył się jej stan techniczny. Wilgoć może powodować korozję styków, natomiast promieniowanie UV i zmiany temperatury przyspieszają starzenie nieodpowiednio dobranych materiałów izolacyjnych. Warto zwrócić uwagę na stopień ochrony IP obudów i osprzętu. Powinien on być dostosowany do rzeczywistych warunków eksploatacji. Jednocześnie nie można przyjmować jednej wartości IP jako odpowiedniej dla wszystkich urządzeń instalowanych zewnętrznych.
Puszki i rozdzielnice. Należy sprawdzić stan obudów, uszczelek oraz przepustów kablowych. Ważne jest zidentyfikowanie nieszczelności, przez które do instalacji może dostać się woda.
Kable i przewody. Trzeba zwrócić uwagę na pęknięcia izolacji, uszkodzenia mechaniczne oraz oznaki degradacji materiału pod wpływem promieniowania UV. Kontroli wymagają również rury i osłony ochronne.
Złącza i połączenia trzeba sprawdzić pod kątem zawilgocenia, korozji lub przegrzewania. Takie uszkodzenia mogą zwiększać rezystancję połączeń i prowadzić do awarii.
Oświetlenie zewnętrzne. Istotny jest stan mocowań opraw, ich szczelność oraz stan przewodów zasilających. Należy również zwrócić uwagę na widoczne elementy instalacji odgromowej, w tym zwody, przewody odprowadzające i połączenia, które mogą ulegać uszkodzeniom pod wpływem warunków atmosferycznych.
Kontrole instalacji elektrycznych i piorunochronnych mogą przeprowadzić osoby z uprawnieniami wskazanymi w prawie budowlanym. Ustawa wskazuje, że są to osoby mające:
Protokół stanowi potwierdzenie przeprowadzonych czynności i pozwala ocenić, czy instalacja może być bezpiecznie użytkowana. Musi zawierać identyfikację kontrolowanego obiektu i instalacji, datę kontroli, jej zakres, wyniki oględzin oraz przeprowadzonych pomiarów. Osoba przeprowadzająca przegląd musi jasno wskazać stwierdzone uszkodzenia i nieprawidłowości, ocenić ich znaczenie dla bezpieczeństwa oraz określić zalecenia dotyczące napraw. Bardzo ważna jest kolejność wykonywania prac, szczególnie jeśli dana usterka może powodować bezpośrednie zagrożenie (takie jak porażenie prądem lub pożar). W protokole warto odnotować również te zalecenia z poprzednich kontroli, które nie zostały zrealizowane.
Protokół powinien być podpisany przez osobę przeprowadzającą kontrolę, z jasnym wskazaniem jest uprawnień (numer świadectwa kwalifikacji lub uprawnień budowlanych).
Dodatkowa kontrola powinna zostać przeprowadzona po zalaniu, pożarze, uszkodzeniach mechanicznych instalacji oraz po modernizacji obejmującej zmianę parametrów instalacji lub układu połączeń. Szczególnie niebezpieczne są instalacje, które zostały zalane. Nawet jeśli po osuszeniu część urządzeń działa prawidłowo, zawilgocenie może doprowadzić do uszkodzeń ujawniających się podczas dalszej eksploatacji.
Prawo budowlane przewiduje również obowiązek kontroli bezpiecznego użytkowania obiektu w określonych sytuacjach. Dotyczy to m.in. wyładowań atmosferycznych, silnych wiatrów, intensywnych opadów, powodzi i pożarów, jeżeli spowodowały one uszkodzenie obiektu lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące zagrażać ludziom, mieniu albo środowisku.
W takich sytuacjach konieczne może być sprawdzenie instalacji elektrycznej przed ponownym dopuszczeniem jej do użytkowania.
Art. 91a Prawa budowlanego przewiduje odpowiedzialność właściciela lub zarządcy budynku za niewypełnianie określonych obowiązków związanych z utrzymaniem obiektu w należytym stanie technicznym i zapewnieniem bezpieczeństwa jego użytkowania. Możliwe są kary grzywny (nie niższe niż 100 stawek dziennych), ograniczenia wolności, a w określonych przypadkach również pozbawienia wolności (do roku).
Właściciel lub zarządca odpowiada również za niewykonanie zaleceń pokontrolnych. W przypadku wystąpienia szkody zignorowanie zaleceń może mieć znaczenie przy ustalaniu odpowiedzialności i rozpatrywaniu roszczeń ubezpieczeniowych.
Surowe i poważne konsekwencje dotyczą także osób wykonujących przegląd bez odpowiednich uprawnień. Prawo budowlane określa karę grzywny (do 5 tys. zł). Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność za:
Wykonanie przeglądu przez osobę z uprawnieniami budowlanymi, ale innej specjalności, zagrożone jest sankcjami z zakresu odpowiedzialności zawodowej (nawet zawieszenie uprawnień od roku do 5 lat).
