Kotły dwupaliwowe, choć wciąż stanowią niszowy segment rynku, stają się interesującą alternatywą dla klasycznych kotłów na biomasę czy pellet. Dają możliwość zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego i możliwość dostosowania do zmiennych warunków rynkowych.

Czym jest kocioł dwupaliwowy

Kocioł dwupaliwowy to urządzenie przystosowane do pracy na dwóch rodzajach paliwa. Najczęściej są to drewno kawałkowe i pellet drzewny, rzadziej na biomasie rozdrobnionej lub brykiecie. Tego typu konstrukcje umożliwiają zarówno automatyczną, jak i ręczną eksploatację, a w wielu przypadkach pozwalają na płynne przełączanie między trybami. W efekcie użytkownik może korzystać z tańszego lub aktualnie dostępnego paliwa, bez utraty komfortu i sprawności instalacji.

Rozwiązanie dla elastycznych i niezawodnych systemów ogrzewania

Dwupaliwowość zapewnia większą elastyczność. Kocioł może pracować w trybie ręcznego spalania drewna. Natomiast w razie potrzeby automatycznie uruchomić palnik pelletowy, utrzymując temperaturę w obiegu grzewczym. Rozwiązanie to sprawdzi się szczególnie w budynkach o zróżnicowanym profilu zapotrzebowania na ciepło. Warto po nie sięgnąć także w sytuacji, kiedy użytkownik chce ograniczyć konieczność stałego nadzoru nad pracą kotła.

Charakterystyka techniczna i różnice w stosunku do kotłów na biomasę

Kotły dwupaliwowe mają konstrukcję łączącą cechy klasycznego kotła zgazowującego drewno i nowoczesnego urządzenia pelletowego. Wyróżniają je:

• komora spalania przystosowana do dwóch rodzajów paliwa, najczęściej z osobnym palnikiem pelletowym i rusztem do drewna,
• automatyka sterująca, umożliwiająca przełączanie między paliwami i modulację mocy w trybie inwerterowym,
• wysoka sprawność – urządzenia certyfikowane zgodnie z normą PN-EN 303-5 osiągają sprawność na poziomie 85–90%,
• niska emisja spalin, zgodna z wymaganiami ekoprojektu,
• krótki czas reakcji na zapotrzebowanie cieplne i stabilna praca dzięki buforom ciepła.

Przykładowy model polskiego producenta osiąga moc nominalną do 25 kW. Pozwala na spalanie pelletu o średnicy 6–8 mm oraz zgazowanie drewna o wilgotności poniżej 20%. W kotłach tej klasy stosuje się funkcje automatycznego czyszczenia, rozpalania oraz zarządzania temperaturą bufora.

Wymagania dotyczące paliwa

Efektywna praca kotła dwupaliwowego wymaga stosowania paliw o odpowiednich parametrach.
Drewno powinno mieć wilgotność nieprzekraczającą 20%, być sezonowane i pozbawione zanieczyszczeń. Pellet musi spełniać wymagania jakościowe zgodne z normami EN ISO 17225-2 lub DINplus. Wymagana granulacja to 6–8 mm, a zawartość popiołu musi być niska (poniżej 0,7%). Niewłaściwe paliwo może prowadzić do niepełnego spalania, spadku sprawności i zwiększonej emisji.

Instalacja współpracująca z kotłem dwupaliwowym

Kotły tego typu wymagają odpowiednio zaprojektowanej instalacji grzewczej. Niezbędne jest zastosowanie rur i armatury odpornej na wysoką temperaturę oraz ciśnienie robocze kotła. Należy też zamontować zawory mieszające i bezpieczeństwa.
Kluczowym elementem jest bufor ciepła, który stabilizuje pracę kotła, minimalizuje liczbę cykli załączeń palnika i pozwala na optymalne wykorzystanie energii.
Przy przygotowaniu ciepłej wody użytkowej zaleca się stosowanie zasobników warstwowych z wężownicą spiralną.
System kominowy musi być wykonany z materiałów odpornych na działanie kondensatu i wysoką temperaturę spalin. Wymagany jest także odpowiedni ciąg kominowy i wentylacja nawiewno-wywiewna pomieszczenia kotłowni.

Wymagania prawne i normatywne

Kotły dwupaliwowe podlegają tym samym regulacjom co kotły na biomasę. Nie funkcjonują odrębne normy wyłącznie dla kotłów dwupaliwowych. Podstawowym dokumentem odniesienia jest norma PN-EN 303-5:2021-09, określająca wymagania w zakresie sprawności, bezpieczeństwa oraz emisji. Wymagania emisji obejmują m.in. limity CO, pyłów zawieszonych i organicznych związków gazowych zgodne z przepisami Rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189.
Dodatkowo, urządzenia wprowadzane na rynek UE muszą spełniać wymagania dyrektywy ekoprojektu (ErP) i mieć oznakowanie CE. Producent jest zobowiązany do wykonania badań zgodności w akredytowanym laboratorium, wystawienia deklaracji zgodności UE i zapewnienia pełnej dokumentacji technicznej.

Możliwość uzyskania dotacji

Obecne przepisy programu „Czyste Powietrze” umożliwiają dotację do zakupu kotłów dwupaliwowych. Jednak wsparcie finansowe obejmuje wyłącznie kotły spełniające wymagania programu i wpisane na listę ZUM. W szczególności są to urządzenia niemające rusztu awaryjnego i umożliwiające tylko spalanie pelletu lub zgazowanie drewna (nie spalanie innych paliw stałych).

Certyfikacja instalatorów OZE

W systemie certyfikacji instalatorów odnawialnych źródeł energii prowadzonym przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT) przewidziano uprawnienia dla instalatorów kotłów na biomasę, jednak bez osobnej kategorii dla urządzeń hybrydowych łączących różne rodzaje paliw. Instalatorzy zainteresowani montażem takich kotłów powinni posiadać kwalifikacje w zakresie kotłów biomasowych oraz odbyć szkolenia produktowe u producenta.

Producenci kotłów dwupaliwowych

W Polsce urządzenia tego typu znajdują się w ofercie nielicznych producentów wyspecjalizowanych w produkcji kotłów na paliwa stałe. Kotły te mają certyfikaty zgodności z PN-EN 303-5 oraz spełniają wymagania ekoprojektu. Na rynku europejskim rozwiązania łączące technologie spalania drewna i pelletu w jednej konstrukcji znajdują się w ofercie zaledwie kilku producentów.

Kotły dwupaliwowe pozostają rozwiązaniem dla inwestorów, którzy oczekują elastyczności, niezależności od jednego paliwa i możliwości pracy w różnych warunkach eksploatacyjnych. Ich prawidłowy dobór i montaż wymagają jednak od instalatorów znajomości zarówno technologii biomasowych, jak i wymagań prawnych obowiązujących w Unii Europejskiej.

Zdjęcie: MPM Projekt