W rozdzielnicach elektrycznych jako izolator powszechnie stosuje się sześciofluorek siarki (SF₆). Substancja ta stanowi fluorowany gaz cieplarniany (F-gaz). Zatem na mocy znowelizowanego w 2024 roku unijnego rozporządzenia F-gazowego stopniowo wprowadzany jest zakaz stosowania tego gazu w nowych rozdzielnicach. Jako pierwsze – już w 2026 roku – zakazem objęto rozdzielnice SN (średniego napięcia).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 ma prowadzić do zmniejszenia emisji fluorowanych gazów cieplarnianych (F-gazów) stosowanych w technice. Ma zatem istotny wpływ na rozwój nie tylko branży pomp ciepła, klimatyzacji i chłodnictwa. Określa również przyszłość rozdzielnic elektrycznych.

„rozdzielnica elektryczna” oznacza aparaturę rozdzielczą oraz połączenie takiej aparatury z przyłączonymi urządzeniami sterowniczymi, pomiarowymi, zabezpieczeniowymi i regulacyjnymi, a także zespoły takiej aparatury i urządzeń ze wzajemnymi połączeniami, osprzętem, obudową i elementami pomocniczymi, przeznaczone do wykorzystywania związanego z wytwarzaniem, przesyłem, dystrybucją i przetwarzaniem energii elektrycznej

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573

Dlaczego zajmować się SF6?

Sześciofluorek (heksafluorek) siarki (SF₆) to syntetyczny gaz mający jako izolator znakomite właściwości, sprawdzający się także jako przerywacz łuku elektrycznego. Rozdzielnica elektryczna przez swój okres eksploatacji (40-50 lat) powoduje średnio zużycie do 2,5 kg tego gazu. Jednocześnie jednak SF₆ to najsilniejszy obecnie znany i stosowany gaz cieplarniany. Jego wpływ na efekt cieplarniany jest ok. 23 500 razy większy niż będący punktem odniesienia dwutlenek węgla (w horyzoncie 100-letnim). Inaczej mówiąc, dla SF₆ wskaźnik potencjału globalnego ocieplenia GWP = 23 500.

W Polsce, poza pewnymi wyjątkami, SF₆ był dotąd głównym środkiem izolacyjnym i łączeniowym, jeżeli chodzi o średnie napięcie. Wynika to przede wszystkim z dużej dostępności, akceptowalnych cen oraz małych gabarytów urządzeń, które wykorzystują gaz fluorowany. Branża elektryczna przyzwyczaiła się do tych rozwiązań – dotyczy to zarówno producentów, projektantów, jak i użytkowników.

Mariusz Hudyga, Senior Product Manager w firmie Eaton Electric Sp. z o.o.

Jednym ze sposobów na ograniczenie tego wpływu jest zakaz wprowadzania do użytku nowych rozdzielnic zawierający ten gaz. Zakaz będzie stopniowo wprowadzany od 1 stycznia 2026 roku.

Rozdzielnice SN jako pierwsze z zakazem stosowania SF6

Zgodnie z rozporządzeniem UE nr 2024/573, zabrania się wprowadzania do użytku rozdzielnic elektrycznych, które wykorzystują w medium izolującym lub przerywającym łuk elektryczny fluorowane gazy cieplarniane lub których działanie jest od nich zależne. Harmonogram wprowadzenia zakazu przedstawia się następująco:

• od 1 stycznia 2026 r. – rozdzielnice SN w dystrybucji pierwotnej i wtórnej do 24 kV włącznie;
• od 1 stycznia 2030 r. – rozdzielnice SN w dystrybucji pierwotnej i wtórnej powyżej 24 kV do 52 kV włącznie.

Kolejne daty dotyczą zakazu stosowania rozdzielnic elektrycznych, w których wykorzystuje się fluorowane gazy cieplarniane o współczynniku GWP >=1. To w praktyce oznacza zakaz stosowania jakichkolwiek F-gazów. Wśród znanych obecnie rozwiązań udało się uzyskać F-gazy o GWP = 7. Zatem zakaz wprowadzenia do użytku obejmie:

• od 1 stycznia 2028 r. – rozdzielnice elektryczne napięcia od 52 kV do 145 kV włącznie i o prądzie zwarcia do 50 kA;
• od 1 stycznia 2032 r. – rozdzielnice WN powyżej 145 kV lub o prądzie zwarcia powyżej 50 kA.

Mówimy tu o modernizacji oraz rozwoju sieci dystrybucyjnych i przesyłowych, tak aby mogły przyjąć coraz więcej energii z rozproszonych źródeł odnawialnych. Trzeba jednak zaznaczyć, że rozwiązania niestosujące gazu SF₆, o takich samych parametrach elektrycznych, były dostępne od dawna. Przykładowo zamiast SF₆ wykorzystuje się technologię próżniową.

Mariusz Hudyga, Senior Product Manager w firmie Eaton Electric Sp. z o.o.

Pracujące rozdzielnice SN z SF6 – czy trzeba będzie je wymienić?

Wiele pytań instalatorów i serwisantów dotyczy także tego, czy będzie trzeba wymienić dotychczas zamontowane urządzenia. W obecnej wersji Rozporządzenie 2024/573 tego nie wymaga. Należy jednak pamiętać o ważnym ograniczeniu w zakresie konserwacji i serwisu.

Otóż od 1 stycznia 2035 r. zabronione będzie stosowanie tzw. pierwotnego (wprowadzonego na rynek po raz pierwszy) gazu SF₆ do konserwacji lub serwisowania rozdzielnic elektrycznych. Będzie można stosować gaz zregenerowany lub z recyklingu.

Wyjątkiem będą mogły być sytuacje, gdy stosowanie gazu zregenerowanego lub pochodzącego z recyklingu wykluczą „przyczyny techniczne” lub takie gazy nie będą dostępne w razie potrzeby nagłej naprawy. Może to jednak wymagać przedstawienia dowodów uzasadniające stosowanie gazu pierwotnego.

Zdjęcie główne: Eaton Electric