Próbnik elektryczny (probówka elektryczna) to proste, niedrogie i przydatne narzędzie służące do sprawdzenia, czy w obwodzie elektrycznym jest napięcie. Jak używać go bezpiecznie?
Obsługa klasycznego próbnika jest bardzo prosta. Końcówką śrubokręta należy dotknąć np. przewodu lub otworu w gniazdku, jednocześnie dotykając palcem skuwki (końcówki rękojeści). To ważne, żeby zamknąć obwód – nie dotykając metalowego elementu, nie można przeprowadzić pomiaru. Jest to bezpieczne dla instalatora – opornik próbnika ma dużą rezystancję, który zapewnia bezpieczne natężenie prądu, czyli ok. 30 μA. Jeśli w obwodzie płynie prąd, zaświeci lampka (dioda LED lub neonówka). Próbnik może służyć np. do sprawdzenia, czy w obwodach odłączonych za pomocą odpowiedniego bezpiecznika nie płynie prąd.
Sprawdzając gniazdko, należy sprawdzić oba otwory – w dobrze działającej instalacji lampka zapali się tylko wtedy, kiedy dotknie przewodu fazowego (L). Próbnikiem można także sprawdzić, czy przewody są dobrze podłączone do gniazdka. Przykładowo, wykrycie fazy na uziemieniu oznacza, że przewód fazowy doprowadzono do otworu, do którego powinien być podpięty przewód neutralny lub uziemiający.
Po rozłączeniu łącznika światła za pomocą bezpiecznika należy sprawdzić miejsce łączenia przewodów z oprawą. Sprawdza się wszystkie przewody – neutralny, ochronny i fazowy (na żadnym nie może być napięcia). Po włączeniu lampy należy ponownie sprawdzić wszystkie przewody. Neonówka powinna świecić tylko przy przewodzie fazowym.
Dostępne są także próbniki bezkontaktowe (indukcyjne), w których na fazę reaguje wbudowana w końcówce antena. Próbniki takie wykrywają zmienne pole elektryczne bez dotykania obwodu – np. nie trzeba otwierać obudowy.
Próbniki bezkontaktowe mają zasilanie bateryjne. Dzięki temu mogą być wyposażone w dodatkowe funkcje, np. latarkę (biała dioda LED) pozwalającą pracować w ciemnych pomieszczeniach.
Oprócz próbników uniwersalnych dostępne są także próbniki samochodowe i do gniazd USB. Próbnik samochodowy służy do badania kontroli stanu naładowania akumulatora czy pracy alternatora. Próbnik do gniazd USB pozwala sprawdzić napięcie prądu w gnieździe USB.
Przed pomiarem należy sprawdzić stan techniczny próbnika – ciągłość obudowy i działanie neonówki, a także stan śrubokrętu (czy nie ma luzu).
Obudowa próbników ma wysoki stopień wodo- i pyłoszczelności, np. IP65. Dzięki temu można je stosować w miejscach o wysokiej wilgotności, a nawet wieloletnie użytkowanie nie pogarsza stanu urządzenia pomiarowego. Jednak przed użyciem próbnika w konkretnej instalacji należy sprawdzić, jaką ma klasę bezpieczeństwa. Klasę oznacza się na rękojeści próbnika:
Próbniki mogą mieć różny zakres napięcia. Mówi on o minimalnej i maksymalnej wartości napięcia, przy której neonówka będzie świecić. Narzędzie o zakresie 220-250 V pozwala sprawdzić, czy w instalacji napięcie nie spadło poniżej wartości 230 V +/- 10%. Natomiast próbówka mająca zakres 100-250 V pozwoli uzyskać pełne bezpieczeństwo – wykazuje bowiem, czy w przewodzie nie występuje napięcie poniżej 220 V. Próbnik o zakresie 220-250 V tego nie pokaże. Na rynku dostępne są także próbniki wielozakresowe. Mają one kilka diod lub wyświetlacz elektroniczny. Dzięki temu informują o napięciu w różnych zakresach.
